ઘણા લોકોને લાગે છે કે ધાધર (Ringworm) કોઈ કીડો (Worm) હોવાના કારણે થાય છે.

પણ આ સૌથી મોટો ભ્રમ છે.

Ringworm નો કીડા સાથે કોઈ સંબંધ નથી.

આ એક ફંગલ ઇન્ફેક્શન (Fungal Infection) છે, જે ત્વચા, માથાના વાળ, દાઢી, હાથ, પગ અથવા નખને અસર કરી શકે છે.

મેડિકલ ભાષામાં તેને Tinea કહેવામાં આવે છે.

ધાધર કેમ થાય છે?

આપણી ત્વચા પર અનેક પ્રકારના સૂક્ષ્મ જીવાણુઓ રહેતા હોય છે. તેમાં કેટલાક પ્રકારની ડર્માટોફાઇટ ફંગસ (Dermatophytes) પણ હોય છે.

જ્યારે ત્વચા લાંબા સમય સુધી ભેજવાળી, પરસેવાથી ભીની અથવા ગરમ રહે છે, ત્યારે આ ફંગસ ઝડપથી વધવા લાગે છે અને ઇન્ફેક્શન થાય છે.

તેથી ચોમાસા અને ઉનાળામાં ધાધરના કેસ વધુ જોવા મળે છે.

શરીરમાં શું થાય છે?

જ્યારે ફંગસ ત્વચાની ઉપરની સપાટી (Stratum Corneum) પર પહોંચે છે, ત્યારે તે કેરાટિન (Keratin) નામના પ્રોટીનનો ઉપયોગ કરીને વધવા લાગે છે.

આ દરમિયાન શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ તેને દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.

તેના કારણે:

• ત્વચામાં સોજો આવે છે.
• લાલાશ થાય છે.
• ખૂબ ખંજવાળ આવે છે.
• ગોળાકાર ચકામા દેખાય છે.
• ચામડીની ઉપરની સપાટી ઊખડવા લાગે છે.

આથી ધાધરનું ગોળ રિંગ જેવું નિશાન બને છે.

ધાધરના લક્ષણો

ધાધરના સામાન્ય લક્ષણો:

• ગોળાકાર લાલ ચકામા
• ખૂબ ખંજવાળ
• ત્વચા ઊખડવી અથવા પડ ઉતરવો
• ચકામાની કિનારી વધુ લાલ દેખાવું
• વચ્ચેનો ભાગ થોડો સાફ લાગવો
• પરસેવો થયા પછી ખંજવાળ વધવી

જો માથામાં થાય તો વાળ ખરવા લાગે છે.

જો નખમાં થાય તો નખ જાડા, પીળા અને તૂટવા લાગે છે.

ધાધર કેવી રીતે ફેલાય છે?

ધાધર ખૂબ જ ચેપી (Contagious) હોઈ શકે છે.

તે ફેલાય છે:

• સંક્રમિત વ્યક્તિના સીધા સંપર્કથી
• ટુવાલ, કપડાં અથવા બેડશીટ શેર કરવાથી
• જીમના સાધનો દ્વારા
• પાલતુ પ્રાણીઓથી
• ભીના કપડાં લાંબા સમય સુધી પહેરવાથી

કોને વધુ જોખમ હોય છે?

નીચેના લોકોમાં ધાધર થવાની શક્યતા વધુ હોય છે:

• વધારે પરસેવો આવતો હોય
• ડાયાબિટીસ હોય
• રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઓછી હોય
• ટાઇટ કપડાં પહેરતા હોય
• જીમમાં જતા લોકો
• ખેલાડીઓ
• ભેજવાળા વાતાવરણમાં કામ કરતા લોકો

સ્ટેરોઇડ ક્રીમ કેમ નુકસાન કરે છે?

ઘણા લોકો મેડિકલ સ્ટોરમાંથી સ્ટેરોઇડવાળી ક્રીમ લઈને લગાવે છે.

શરૂઆતમાં:

• ખંજવાળ ઓછી થાય છે.
• લાલાશ ઘટે છે.

પરંતુ ફંગસ અંદર જીવંત રહે છે.

થોડા દિવસ પછી ઇન્ફેક્શન ફરી વધી જાય છે અને વધુ વિસ્તાર સુધી ફેલાઈ શકે છે.

આને Tinea Incognito કહેવામાં આવે છે.

તેથી ડૉક્ટરની સલાહ વગર સ્ટેરોઇડ ક્રીમનો ઉપયોગ કરવો યોગ્ય નથી.

ધાધરથી કેવી રીતે બચવું?

આ સરળ બાબતો ધ્યાનમાં રાખો:

• ત્વચા હંમેશા સૂકી રાખો.
• પરસેવો થયા પછી કપડાં બદલો.
• ટુવાલ અને કપડાં શેર ન કરો.
• કોટનના ઢીલા કપડાં પહેરો.
• જીમ પછી સ્નાન કરો.
• પાલતુ પ્રાણીઓમાં ચામડીની તકલીફ હોય તો તેમની પણ સારવાર કરાવો.
• ડૉક્ટરની સલાહ વિના સ્ટેરોઇડ ક્રીમનો ઉપયોગ ન કરો.

ક્યારે ડૉક્ટરને મળવું જોઈએ?

જો:

• ધાધર ઝડપથી ફેલાતું હોય
• વારંવાર ફરી થતું હોય
• ઘણા મહિનાથી સારું ન થતું હોય
• માથા અથવા નખમાં થઈ ગયું હોય
• ખૂબ ખંજવાળ અથવા દુખાવો થતો હોય
• ડાયાબિટીસ અથવા ઓછી રોગપ્રતિકારક શક્તિ હોય

તો તાત્કાલિક ત્વચા નિષ્ણાત અથવા યોગ્ય ડૉક્ટરની સલાહ લો.

નિષ્કર્ષ

ધાધર કોઈ કીડો નથી પરંતુ ફંગલ ઇન્ફેક્શન છે. તે ગરમી, ભેજ અને પરસેવાવાળા વાતાવરણમાં ઝડપથી ફેલાય છે. યોગ્ય સ્વચ્છતા, ત્વચાને સૂકી રાખવી અને યોગ્ય સારવાર લેવાથી મોટાભાગના કેસમાં તેને નિયંત્રિત કરી શકાય છે. સ્ટેરોઇડ ક્રીમથી તાત્કાલિક રાહત મળી શકે છે, પરંતુ તે ઇન્ફેક્શનને છુપાવીને વધુ ગંભીર બનાવી શકે છે.

Disclaimer: આ લેખ માત્ર આરોગ્ય શિક્ષણ માટે છે. ધાધર અથવા અન્ય કોઈપણ ત્વચાની સમસ્યા માટે સ્વનિદાન અથવા સ્વઉપચાર કરવાને બદલે યોગ્ય લાયકાત ધરાવતા ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.