પેટમાં મરોડ કેમ આવે છે?

ક્યારેક અચાનક પેટમાં મરોડ, ખેંચાણ કે પેટ વળી રહ્યું હોય એવો દુખાવો અનુભવાય છે. થોડા સમય માટે દુખાવો થાય, પછી ઓછો થઈ જાય અને ફરી શરૂ થાય—આ પ્રકારના દુખાવાને સામાન્ય રીતે Abdominal Cramps કહેવામાં આવે છે.

પણ સવાલ એ છે કે પેટમાં મરોડ આવે છે ત્યારે શરીરની અંદર ખરેખર શું થાય છે?

ચાલો સરળ ભાષામાં સમજીએ.

પેટ અને આંતરડામાં શું થાય છે?

આપણી પાચન પ્રણાલીમાં પેટ અને આંતરડાની દિવાલમાં સ્મૂથ મસલ્સ (Smooth Muscles) હોય છે.

આ સ્નાયુઓ સતત સંકોચાય અને ઢીલા પડે છે, જેના કારણે ખોરાકને આગળ ધકેલવામાં મદદ મળે છે. આ પ્રક્રિયાને Peristalsis કહેવામાં આવે છે.

સામાન્ય રીતે આપણને આ હલનચલનનો અનુભવ થતો નથી.

પરંતુ જ્યારે આંતરડામાં ગેસ, સોજો, ઇન્ફેક્શન, વધુ દબાણ અથવા ચીડિયાપણું થાય છે, ત્યારે આ સ્નાયુઓ વધુ જોરથી સંકોચાઈ શકે છે.

અને આપણને મરોડ અથવા ખેંચાણ જેવો દુખાવો અનુભવાય છે.

ગેસથી પેટમાં મરોડ કેમ આવે છે?

જ્યારે આંતરડામાં વધારે ગેસ બને છે, ત્યારે તે આંતરડાની દિવાલ પર દબાણ કરે છે.

આથી આંતરડું ફૂલે છે અને ત્યાંના નર્વ્સ સક્રિય થાય છે.

પરિણામે:

ગેસ → આંતરડામાં ખેંચાણ → નર્વ્સ સક્રિય → મરોડ/દુખાવો

ઘણીવાર ગેસ બહાર નીકળ્યા પછી આ દુખાવો ઓછો થઈ જાય છે.

ઝાડા દરમિયાન પેટમાં મરોડ કેમ આવે છે?

જ્યારે Gastroenteritis અથવા Food Infection જેવી સ્થિતિમાં આંતરડામાં સોજો અને ચીડિયાપણું થાય છે, ત્યારે આંતરડું પોતાની અંદરની વસ્તુને ઝડપથી બહાર કાઢવાનો પ્રયાસ કરે છે.

તેના કારણે આંતરડાના સ્નાયુઓ વધુ ઝડપથી અને જોરથી સંકોચાઈ શકે છે.

આથી થઈ શકે છે:

• પેટમાં મરોડ
• વારંવાર ટોયલેટ જવાની ઇચ્છા
• પાતળા અથવા પાણી જેવા ઝાડા
• પેટમાં ગડગડાટ
• ઉબકા

ઘણીવાર સ્ટૂલ પાસ કર્યા પછી મરોડ થોડો સમય ઓછો થઈ જાય છે.

કબજિયાતમાં પણ મરોડ કેમ આવે?

કબજિયાતમાં સ્ટૂલ આંતરડામાં લાંબા સમય સુધી રહે છે અને સખત બની જાય છે.

આંતરડું તેને આગળ ધકેલવા માટે વધુ જોરથી સંકોચાય છે.

આ વધેલા સંકોચનના કારણે પેટમાં મરોડ અને ખેંચાણ થઈ શકે છે.

પેટમાં મરોડના સામાન્ય કારણો

પેટમાં મરોડ થવાના કેટલાક સામાન્ય કારણો:

• ગેસ અને બ્લોટિંગ
• કબજિયાત
• ઝાડા
• ફૂડ પોઇઝનિંગ
• વાયરલ અથવા બેક્ટેરિયલ ઇન્ફેક્શન
• અપચો
• Food intolerance
• IBS (Irritable Bowel Syndrome)
• માસિક દરમિયાન થતો દુખાવો

દરેક વ્યક્તિમાં કારણ અલગ હોઈ શકે છે.

મરોડ ક્યારે ગંભીર હોઈ શકે?

દરેક પેટનો દુખાવો માત્ર ગેસ કે અપચો નથી હોતો.

જો પેટમાં મરોડ સાથે નીચેના લક્ષણો હોય તો તાત્કાલિક તબીબી સલાહ લેવી જોઈએ:

• ખૂબ જ તીવ્ર અથવા સતત વધતો દુખાવો
• વારંવાર ઉલટી
• સ્ટૂલ અથવા ઉલટીમાં લોહી
• પેટ ખૂબ ફૂલવું અથવા કઠણ થઈ જવું
• ઊંચો તાવ
• ચક્કર અથવા ખૂબ જ નબળાઈ
• સ્ટૂલ અથવા ગેસ બિલકુલ પાસ ન થવો
• અચાનક ખૂબ જ તીવ્ર પેટનો દુખાવો

વારંવાર અથવા લાંબા સમયથી પેટમાં મરોડ થતો હોય તો તેનું કારણ શોધવા માટે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.

Bottom Line

પેટમાં મરોડ ત્યારે થાય છે જ્યારે પેટ અથવા આંતરડાના સ્નાયુઓ વધારે જોરથી સંકોચાય છે અથવા આંતરડામાં ગેસ, સોજો કે ખેંચાણ થાય છે.

ગેસ, કબજિયાત, ઝાડા, ઇન્ફેક્શન અને IBS જેવી ઘણી સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં મરોડ થઈ શકે છે.

પરંતુ પેટનો દુખાવો શરીરનો એક warning signal પણ હોઈ શકે છે. તેથી જો મરોડ ખૂબ તીવ્ર હોય, વારંવાર થતો હોય અથવા તેની સાથે તાવ, ઉલટી, લોહી કે ગંભીર નબળાઈ હોય, તો તેને અવગણવો નહીં.

Disclaimer: આ લેખ માત્ર આરોગ્ય જાગૃતિ માટે છે અને તબીબી સલાહનો વિકલ્પ નથી. સતત, ગંભીર અથવા અજાણ્યા કારણના પેટના દુખાવા માટે યોગ્ય લાયકાત ધરાવતા ડૉક્ટરની સલાહ લો.